14 Ağustos 1974, Kıbrıs Türk halkının varlığının ve güvenliğinin teminat altına alınması bakımından Türk tarihinin önemli dönüm noktalarından biridir. Bu tarih, 20 Temmuz 1974’te başlayan Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ikinci safhasının başladığı gündür.

Kıbrıs meselesini yalnızca 1974 yılının şartları içerisinde değerlendirmek eksik olacaktır. Kıbrıs Türkleri, özellikle 1963’te başlayan ve tarihe “Kanlı Noel” olarak geçen saldırılardan itibaren uzun yıllar boyunca baskı, şiddet, zorunlu göç ve kuşatma şartları altında yaşamıştır. Ada’nın Yunanistan’a bağlanmasını amaçlayan Enosis düşüncesi ve bu hedef doğrultusunda faaliyet gösteren silahlı yapılanmalar, Kıbrıs Türklerinin güvenliğini ve Ada’daki anayasal statüsünü ciddi biçimde tehdit etmiştir.

15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askerî cuntanın desteğiyle gerçekleştirilen darbe ve Nikos Sampson’un yönetime getirilmesi, Enosis’in fiilen hayata geçirilmesi tehlikesini ortaya çıkarmıştır. Bunun üzerine Türkiye, diplomatik girişimlerden sonuç alınamaması üzerine 1960 Garanti Antlaşması’nın kendisine tanıdığı hak ve sorumluluklardan hareketle 20 Temmuz 1974 sabahı Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlatmıştır.

Türk Silahlı Kuvvetlerinin müdahalesiyle Kıbrıs Türk halkının güvenliği açısından hayati bir adım atılmış, aynı zamanda Ada’nın bütünüyle Yunanistan’a bağlanmasının önüne geçilmiştir.

Birleşmiş Milletlerin girişimleri sonucunda 22 Temmuz’da ateşkes ilan edilmiş ve ardından Cenevre görüşmeleri başlamıştır. Türkiye, İngiltere ve Yunanistan’ın katıldığı görüşmelerde Ada’da yeni bir düzen kurulması ve Kıbrıs Türk toplumunun güvenliğinin sağlanması amaçlanmıştır.

Ancak görüşmeler devam ederken Kıbrıs Türklerine yönelik tehditlerin tamamen ortadan kalkmaması, Türk yerleşim bölgelerinin kuşatma altında bulunması ve sahadaki güvenlik şartlarının kalıcı bir çözüme imkân vermemesi nedeniyle Cenevre süreci çıkmaza girmiştir.

İşte bu şartlar altında Türk siyasi tarihinin hafızalara kazınan parolası devreye girmiştir:

“Ayşe tatile çıksın.”

Dönemin Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in kızı Ayşe Güneş’in isminden hareketle kullanılan bu parola, diplomatik görüşmelerden sonuç alınamadığını ve ikinci askerî harekâtın başlayacağını ifade ediyordu.

14 Ağustos 1974 sabahı Türk Silahlı Kuvvetleri ikinci harekâtı başlattı.


 

Türk birliklerinin ilerleyişi sonucunda Lefkoşa–Magosa ve Lefkoşa–Lefke istikametlerinde Kıbrıs Türklerinin güvenliğini sağlayabilecek coğrafi bütünlük büyük ölçüde oluşturuldu. 16 Ağustos’ta ateşkesin yürürlüğe girmesiyle bugünkü Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin sınırlarını büyük ölçüde şekillendiren askerî durum ortaya çıktı.

Kıbrıs Barış Harekâtı Türkiye açısından bir toprak kazanma savaşı değil; Kıbrıs Türk halkının varlığını, güvenliğini ve siyasi geleceğini koruma müdahalesiydi. Aynı zamanda Enosis projesinin önüne geçilmiş ve Ada’nın tamamının Yunanistan’a bağlanması engellenmiştir. Bu nedenle 1974 müdahalesini değerlendirirken önemli bir hususun altını çizmek gerekir:

Türkiye Kıbrıs’a müdahale etmeseydi, bugün Kıbrıs Türk halkının Ada’daki siyasi ve coğrafi varlığından söz edebilmek çok daha güç olabilirdi.

Türkiye, harekât sırasında çok sayıda şehit vermiş; Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarının yanı sıra Kıbrıs Türk mücahitleri ve siviller de hayatlarını kaybetmiştir. Bu nedenle 20 Temmuz ve 14 Ağustos yalnızca askerî harekât tarihleri değil, aynı zamanda Kıbrıs Türk halkının varoluş mücadelesinin sembol tarihleridir.

1974 sonrasında Kıbrıs Türkleri kendi siyasi geleceklerini kurumsallaştırma yolunda ilerlemiş; 13 Şubat 1975’te Kıbrıs Türk Federe Devleti, 15 Kasım 1983’te ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edilmiştir.

Bugün Kıbrıs meselesine bakarken yarım asrı aşkın müzakere sürecinin ortaya koyduğu gerçek de göz ardı edilmemelidir. Kıbrıs Türk halkı, Ada’nın asli ve eşit unsurlarından biridir. Güvenliği, siyasi eşitliği ve kendi geleceğini belirleme iradesi hiçbir çözüm arayışının dışında bırakılamaz.

Türkiye’nin garantörlüğü ise tarihî tecrübenin de gösterdiği üzere Kıbrıs Türkleri açısından yalnızca hukuki bir statü değil, hayati bir güvenlik teminatıdır. Bu nedenle Kıbrıs Türklerinin egemen eşitliğinin ve eşit uluslararası statüsünün kabul edilmesine dayanan iki devletli çözüm yaklaşımı, bugün Türk tarafının Kıbrıs politikasının temelini oluşturmaktadır.

14 Ağustos 1974’te verilen “Ayşe tatile çıksın” mesajı, sadece bir askerî harekât parolası değildir. O parola; Kıbrıs Türkünün yalnız olmadığının, Türkiye’nin garantörlük sorumluluğundan vazgeçmeyeceğinin ve Türk milletinin Kıbrıs Türklerinin varlığına yönelik tehditler karşısında sessiz kalmayacağının tarihe düşülen kaydıdır.

1571’den bugüne Kıbrıs uğruna şehit düşen bütün kahramanlarımızı ve Türk milletinin bekası uğruna can veren aziz şehitlerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyorum.

Hayatta olan kahraman gazilerimize sağlık ve uzun ömürler diliyorum.

Kıbrıs Türkü yalnız değildir.

Kıbrıs Türk Devleti ilelebet var olsun.

İsmail Cingöz
Uluslararası Siyaset Uzmanı