Bugun...


İsmail Cingöz

facebook-paylas
Shenzhen Zirvesi: Yeni Yalta mı, Büyük Güçlerin Sınırlı Uzlaşısı mı?
Tarih: 21-11-2026 12:52:00 Güncelleme: 21-11-2026 12:52:00


İsmail CİNGÖZ
Uluslararası Siyaset Uzmanı

 

Öz

Bu çalışma, 19 Kasım 2026 tarihinde Çin’in Shenzhen kentinde gerçekleştirilen ABD-Rusya-Çin zirvesini, 1945 Yalta Konferansı ile tarihsel ve jeopolitik açıdan karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. Üç büyük gücün nükleer, askerî ve diplomatik kapasitesine rağmen farklılaşan stratejik çıkarlarının yeni bir dünya düzeni oluşturulmasını sınırlandırdığı savunulmaktadır. Ukrayna savaşı, Hürmüz Boğazı ve Türk dünyası üzerindeki muhtemel etkiler üzerinden yapılan değerlendirme, Shenzhen Zirvesi’nin henüz yeni bir Yalta niteliği taşımadığını ortaya koymaktadır. Çalışma, Türkiye ve Türk Devletleri Teşkilatı açısından stratejik özerkliğin korunmasının önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Shenzhen Zirvesi, Yalta Konferansı, Küresel Güç Dengesi, Stratejik Özerklik, Türk Devletleri Teşkilatı

 

Abstract

This study examines the US–Russia–China summit held in Shenzhen, China, on 19 November 2026, through a historical and geopolitical comparison with the 1945 Yalta Conference. It argues that despite the nuclear, military, and diplomatic capabilities of these three major powers, their divergent strategic interests constrain the emergence of a new world order. By examining the potential implications for the war in Ukraine, the Strait of Hormuz, and the Turkic world, the study concludes that the Shenzhen Summit does not yet constitute a new Yalta. It further emphasizes the importance of preserving strategic autonomy for Türkiye and the Organization of Turkic States.

Keywords: Shenzhen Summit, Yalta Conference, Global Balance of Power, Strategic Autonomy, Organization of Turkic States

 

Küresel Güç Dengeleri ve Yeni Dünya Düzeni Arayışı

19 Kasım 2026’da Çin’in Shenzhen kentinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in (Xi Jinping) bir araya gelmesi, tarihsel açıdan dikkat çekici bir gelişme oldu. Bu buluşma, 4–11 Şubat 1945’te ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in katılımıyla düzenlenen Yalta Konferansı’nı yeniden gündeme taşıdı (Beyaz Saray, 2026; ABD Dışişleri Bakanlığı, t.y.). Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyinin beş daimi üyesinden üçünü oluşturan bu devletler, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) Ocak 2026 verilerine göre dünyadaki nükleer silahların yaklaşık yüzde 90’ına sahiptir (SIPRI, 2026).

Ancak güç yoğunlaşması ile dünya düzenini ortak iradeyle yeniden kurabilme kapasitesi aynı şey değildir. Shenzhen’in “yeni Yalta” sayılıp sayılamayacağı, üç liderin yan yana gelmesinden çok, aralarındaki uzlaşmanın somut kararlara dönüşüp dönüşmediğiyle ölçülmelidir. Büyük güçlerin belirleyici etkisi, birbirleriyle çatışan çıkarları ve bölgesel aktörlerin iradesi nedeniyle sınırsız değildir.

Zirve sonunda yayımlanan dört maddelik ortak deklarasyonda BM reformu, petrol ürünleri arzı ve enerji akışının istikrarı, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı ile nükleer risklerin azaltılması öne çıktı. Belgede Ukrayna savaşı veya İran krizi için somut bir çözüm ya da uygulama takvimi yer almadı (Beyaz Saray, 2026). Çin’in resmî haber ajansı ise Ukrayna ve Orta Doğu’daki gelişmelerin görüşüldüğünü bildirdi (Xinhua, 2026).

Dolayısıyla bu dosyaların masaya gelmediğini söylemek kadar, dünya paylaşımına ilişkin bir anlaşmaya varıldığını ileri sürmek de mevcut belgelerin ötesine geçer. Yalta’da savaşın seyri ve savaş sonrası düzen hakkında somut mutabakatlar bulunurken, Shenzhen’de açıklanan metin, şimdilik krizlerin yönetilmesine yönelik genel ilkeler düzeyindedir. Zirvenin tarihî önemi ile sonuçlarının sınırlılığı birlikte okunmalıdır.

Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle karşılaştığı askerî, ekonomik ve diplomatik baskılar bu tablonun önemli bir boyutudur. SIPRI, Batı yaptırımları ile Ukrayna savaşının yarattığı kaynak rekabetinin Rusya’nın nükleer modernizasyon programını da etkilediğine dikkat çekmektedir (SIPRI, 2026). Bununla birlikte Moskova’nın nükleer caydırıcılığı ve BM Güvenlik Konseyindeki veto yetkisi devam etmektedir.

Bu nedenle Rusya’yı dünya siyasetinden dışlanmış veya bütünüyle etkisiz bir aktör olarak değerlendirmek isabetli olmayacaktır. Ukrayna’daki yükün hafiflemesi hâlinde Moskova’nın Güney Kafkasya ve Türkistan’daki nüfuz arayışına daha fazla kaynak ve zaman ayırması mümkündür. Bunun kesinleşmiş bir dış politika kararı değil, bölgesel güvenlik bakımından izlenmesi gereken bir senaryo olduğu unutulmamalıdır.

Bu bağlamda, Rusya'nın Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ile ilişkilerine yönelik Kazakistan’dan gelen bir öneri dikkat çekmektedir. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 30 Ekim 2026’da Rusya'nın TDT+ iş birliği formatına davet edilmesini veya gözlemci statüsünde faaliyetlere katılmasını önermiştir (Akorda, 2026). Ancak söz konusu öneri, Rusya'nın teşkilata tam üyeliğinin kararlaştırıldığı anlamına gelmemektedir.

Tokayev’in önerisinin Moskova’nın bölgesel nüfuzunu koruma ve genişletme arayışlarıyla örtüşebileceği değerlendirilmektedir. Önerinin Rusya Devlet Başkanı Putin’in telkini veya Moskova'nın yönlendirmesiyle gündeme getirilmiş olabileceği ihtimali siyasi açıdan tartışılabilir. Bununla birlikte, bu yönde doğrulanmış somut bir bilgi bulunmadığından söz konusu ihtimalin kesinleşmiş bir olgu olarak sunulması doğru olmayacaktır. Burada asıl üzerinde durulması gereken husus, Rusya'nın TDT ile muhtemel kurumsal yakınlaşmasının Türk devletlerinin stratejik özerkliği ve teşkilatın karar alma bağımsızlığı üzerindeki olası etkileridir.

Diğer taraftan, küresel güç dengelerini şekillendiren ABD ile Çin arasında Pasifik güvenliği ve teknoloji alanlarındaki rekabet devam ederken enerji arz güvenliği iki ülkenin ortak kaygıları arasında yer almaktadır. ABD Enerji Enformasyon İdaresinin verilerine göre Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük ham petrol ve diğer petrol sıvıları akışı, 2025’in son çeyreğindeki 21,6 milyon varilden 2026’nın üçüncü çeyreğinde 9,1 milyon varile gerilemiştir (EIA, 2026). Zirve öncesindeki ikili temaslarda Hürmüz Boğazı ve Ukrayna meselelerinin gündeme gelmesi de bu konuların büyük güçler arasındaki görüşmelerde taşıdığı önemi göstermektedir (Euronews, 2026).

Ancak Hürmüz Boğazı meselesinin zirve öncesinde ve zirve sürecinde gündeme gelmiş olması, Çin’in İran üzerindeki ekonomik etkisinin Tahran’ın siyasi ve stratejik tercihlerini doğrudan belirleyebileceği anlamına gelmemektedir. İran’ın, Hürmüz Boğazı üzerindeki konumunu kendi güvenlik çıkarları doğrultusunda bir pazarlık unsuru olarak kullanması ve dış baskılara direnç göstermesi mümkündür. Öte yandan, Washington ile Pekin arasındaki ekonomik karşılıklı bağımlılık, iki ülke arasındaki rekabeti sona erdirmese de kapsamlı bir kopuşun maliyetini yükseltmektedir.

Yalta masasının taraflarından Birleşik Krallık’ın Shenzhen’de bulunmaması da tarihsel karşılaştırmanın sınırlarını göstermektedir. Üstelik Trump’ın Eylül 2026’da Birleşik Krallık’a bağlı Kuzey İrlanda’nın İrlanda Cumhuriyeti ile olası birleşmesine destek veren açıklamaları, Birleşik Krallık’ın toprak bütünlüğüne ilişkin tartışmalara yeni bir boyut kazandırmıştır (Erickson ve Halpin, 2026). Londra yönetiminin birleşmeye ilişkin referandum koşullarının henüz oluşmadığını belirtmesi ise ABD ile Birleşik Krallık arasındaki köklü müttefiklik ilişkilerine rağmen stratejik ve siyasi konularda görüş ayrılıkları yaşanabildiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Sonuç olarak;

Londra’nın Shenzhen Zirvesi’nde yer almaması, Birleşik Krallık’ın uluslararası sistemdeki diplomatik, askerî ve stratejik ağırlığını kaybettiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Zira Birleşik Krallık’ın nükleer kapasitesi, BM Güvenlik Konseyindeki daimî üyeliği, NATO içerisindeki stratejik konumu ve İngiliz Milletler Topluluğundaki (Commonwealth of Nations) tarihsel ve diplomatik ağırlığı dikkate alındığında, Londra’nın küresel güç dengelerindeki etkisini hâlâ sürdürdüğü göz ardı edilmemelidir Bunun yanı sıra Avrupa Birliği, Hindistan, Türkiye ve diğer bölgesel güçlerin uluslararası sistemdeki varlığı, dünya düzeninin yalnızca üç büyük gücün iradesiyle yeniden şekillendirilemeyeceğini de göstermektedir.

Bu çerçevede Shenzhen Zirvesi, yeni bir Yalta’nın ortaya çıktığı bir dönüm noktasından ziyade, büyük güçlerin stratejik rekabet ile karşılıklı bağımlılık arasında uzlaşma arayışlarını yansıtan diplomatik bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Nitekim yeni dünya düzeninde büyük güçlerin birbirleriyle rekabet ederken aynı zamanda iş birliği yapmak zorunda kalmaları, uluslararası sistemin temel çelişkilerinden birini oluşturmaktadır. Türkiye ve Türk Devletleri Teşkilatı açısından temel mesele ise olası nüfuz alanı mücadelelerinin pasif birer unsuru hâline gelmek yerine diplomasi, ulaştırma, enerji ve güvenlik alanlarındaki iş birliğini geliştirerek stratejik özerkliklerini güçlendirmektir. Zira ABD, Çin ve Rusya’nın dünyayı yeniden şekillendirebilecek güce sahip olmaları, diğer uluslararası aktörleri göz ardı ederek bunu gerçekleştirebilecekleri anlamına gelmemektedir. Bu süreçte Türkiye ve Türk Devletleri Teşkilatı, bölgesel ve küresel dengelerde göz ardı edilemeyecek kadar stratejik aktörler olarak öne çıkmaktadır.

 

Kaynakça

ABD Dışişleri Bakanlığı, Office of the Historian. (t.y.). The Yalta Conference, 1945. https://history.state.gov/milestones/1937-1945/yalta-conf

Akorda. (2026, 30 Ekim). Kassym-Jomart Tokayev addresses the 13th Summit of the Organization of Turkic States. https://www.akorda.kz/en/kassym-jomart-tokayev-addresses-the-13th-summit-of-the-organization-of-turkic-states-319348

Beyaz Saray. (2026, 19 Kasım). U.S.-Russia-China heads of state declaration toward peace. https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2026/11/u-s-russia-china-heads-of-state-declaration-toward-peace/

EIA. (2026, 16 Kasım). Global energy security data. Short-Term Energy Outlook. https://www.eia.gov/outlooks/steo/report/energysecurity/article.php

Erickson, B. ve Halpin, P. (2026, 13 Eylül). Trump reiterates support for united Ireland, says won’t talk about Scotland “yet”. Reuters. https://www.reuters.com/world/europe/trump-reiterates-support-united-ireland-says-wont-talk-about-scotland-yet-2026-09-13/

Euronews. (2026, 19 Kasım). Trilateral summit ends with “peace declaration” but no mention of Ukraine and Iran. https://www.euronews.com/2026/11/19/us-and-china-want-to-help-end-ukraine-war-trump-says-ahead-of-trilateral-with-russia

SIPRI. (2026, 8 Haziran). Increasing focus on nuclear weapons amid heightened escalation risks—new SIPRI Yearbook out now. https://www.sipri.org/media/press-release/2026/increasing-focus-nuclear-weapons-amid-heightened-escalation-risks-new-sipri-yearbook-out-now

Xinhua. (2026, 20 Kasım). Xi chairs groundbreaking China-Russia-U.S. summit with Putin, Trump. https://english.www.gov.cn/news/202611/20/content_WS6aff99fdc6d00ca5f9a0e7ca.html

=====

Yazar Hakkında

İsmail CİNGÖZ
E-posta: cingozismail01@gmail.com
Uluslararası siyaset uzmanı ve Kapadokya Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Doktora Programı öğrencisidir.
BULTÜRK Ankara Temsilcisi, TDPB Basın Kulübü Başkanı ve Dünya Avşarlar Derneğinin Türk Dünyasından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısıdır.
Akademik ve mesleki çalışmaları; uluslararası güvenlik, jeopolitik, savunma sanayii, Türk dış politikası, Türk dünyası ve çağdaş uluslararası sistemin dönüşümü alanlarında yoğunlaşmaktadır.

 





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


nöbetçi eczaneler
YUKARI