Küresel Güç Dengelerinde Türkiye ve Türk Dünyasının Stratejik Konumu

İsmail CİNGÖZ
Uluslararası Siyaset Uzmanı

Öz

Bu çalışma, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Çin ve Rusya arasında gündeme gelen olası liderler görüşmesini 1945 Yalta Konferansı’yla karşılaştırarak Türkiye ve Türk dünyasının değişen güç dengelerindeki yerini değerlendirmektedir. Temel görüş, büyük güçlerin ilgili ülkelerin haklarını ve güvenlik kaygılarını dikkate almadan oluşturacakları düzenin uzun vadede sorunlarla karşılaşabileceğidir. Türkiye’nin diplomasi, savunma ve Türk devletleriyle ortak projelerde elde edeceği somut sonuçlar ise küresel etki kapasitesini artırabilir. Çalışma, 8 Kasım 2026’ya kadar yayımlanan resmî belgeler ve haberler üzerinden yapılan kısa bir belge incelemesine dayanmaktadır.

Anahtar kelimeler: Yalta, Türkiye, Türk dünyası, uluslararası siyaset, Orta Koridor

Giriş: Yeni Dünya Düzeninde Türkiye’nin Yeri

Rusya-Ukrayna savaşı, ABD ile Çin arasındaki rekabet, Hürmüz Boğazı, Babülmendep Boğazı ve Süveyş Kanalı çevresindeki güvenlik sorunları ile Doğu Akdeniz ve Kıbrıs merkezli deniz yetki alanı anlaşmazlıkları, dünyadaki güç ve ticaret dengelerinin yeniden şekillenmekte olduğunu göstermektedir. Bu gelişmeler henüz kesinleşmiş bir dünya paylaşımını ortaya koymasa da yeni anlaşma ve ittifakların önemini artırmaktadır. Böyle bir dönemde yalnızca büyük güçlerin tutumlarını değil; Türkiye’nin diplomasisini, Türk dünyasıyla yürüttüğü projeleri ve denizlerdeki haklarını koruma çabalarını da birlikte değerlendirmek gerekir.

Yeni Bir Yalta mı? Benzerlikler ve Farklar

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (Asia-Pacific Economic Cooperation, APEC), 1989’da kurulmuş, 21 ekonominin yer aldığı bir ekonomik iş birliği forumudur. APEC’in 2026 yılı Liderler Haftası’nın 14–19 Kasım 2026 tarihlerinde Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda hafta boyunca çeşitli düzeylerde toplantılar yapılacak, üye ekonomilerin liderleri ise 19 Kasım 2026 tarihinde bir araya gelecektir (APEC, 2026). ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bu toplantı sırasında bir araya gelmesi beklenmektedir. Ancak üçlü zirvenin gerçekleşeceği ve gündemi henüz resmen kesinleşmemiştir (Tang, 2026). Böyle bir görüşme ihtimali, Ukrayna’nın geleceği ve Tayvan meselesinin büyük güçler arasında bir pazarlık konusu yapılıp yapılmayacağı yönündeki tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Bununla birlikte, Ukrayna ve Tayvan meselelerinin olası üçlü görüşmenin gündeminde yer alıp almayacağı ve bu konuların hangi çerçevede ele alınacağı henüz netleşmemiştir. Ancak büyük güçlerin söz konusu bölgelerin geleceği üzerinde kendi çıkarları doğrultusunda bir pazarlığa girişmesi ihtimali de göz ardı edilmemelidir.

4–11 Şubat 1945’te ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyet lideri Josef Stalin, Yalta’da savaş sonrasını görüşmüştü (ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi, t.y.). Bugünün ABD, Çin ve Rusya ilişkileri ise aynı savaşın müttefikleri arasındaki görüşmelerden farklıdır. Avrupalı liderlerin APEC’te yer almaması da Ukrayna hakkındaki bütün görüşmelerden dışlandıkları anlamına gelmez. Buna rağmen büyük güçlerin ilgili devletlere yeterince söz hakkı tanımadan güvenlik düzenlemelerine yönelmesi ihtimali dikkatle izlenmelidir. Yalta benzetmesi bu nedenle kesinleşmiş bir paylaşımın kanıtı değil, tarihten çıkarılan stratejik bir uyarıdır.

Avrupa’nın Güvenlik Kaygıları ve Türkiye’nin Diplomatik Rolü

Büyük güçler arasındaki temaslar Avrupa’nın güvenliğine ilişkin tartışmaları artırırken İngiltere’nin tutumu da önem kazanmaktadır. Birleşik Krallık Lordlar Kamarasının 21 Nisan 2026 tarihli raporu, ABD ile ittifak sürerken Londra’nın gerektiğinde bağımsız hareket etme kapasitesini güçlendirmesini önermiştir (Birleşik Krallık Parlamentosu, 2026). İngiltere, Washington’a rakip bir süper güç değildir; ancak NATO’daki konumu, finans ve diplomasi gücü ile Brexit sonrasında Avrupa Birliği (AB) ile geliştirdiği güvenlik iş birliği sayesinde Avrupa ve dünya siyasetinde etkisini sürdürmektedir (Birleşik Krallık Hükûmeti, 2025).

Bu ortamda Türkiye, NATO üyesi olmasının yanı sıra Rusya ve Ukrayna ile görüşebilen bir aktördür. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 31 Ekim 2026’da İstanbul’da Karadeniz güvenliği ve savaşın diplomatik yollarla sona erdirilmesini birlikte ele almıştır (İletişim Başkanlığı, 2026b). Rusya Devlet Başkanı Putin’le sürdürülecek temaslar da bu diplomatik rolü güçlendirebilir. Türkiye’nin bu süreçteki asıl kazanımı, yürüttüğü diplomatik görüşmeleri Karadeniz’de barış ve güvenliği güçlendirecek somut sonuçlara dönüştürebilmesi olacaktır.

Türkiye’nin artan güvenlik ve savunma alanında geliştirdiği iş birlikleri Karadeniz’le sınırlı değildir. Suudi Arabistan ve Pakistan’la 7 Ağustos 2026’da imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ortak caydırıcılık ve savunma iş birliği alanında yeni bir aşamadır (T.C. Cumhurbaşkanlığı, 2026). Ankara’nın bu anlaşmanın getirdiği sorumlulukları Orta Doğu’daki hassas dengeler ve kendi dış politika öncelikleriyle birlikte yönetmesi ayrıca önem taşımaktadır.

Türk Dünyası ve Ulaşım Koridorlarının Artan Önemi

Diplomatik ve askerî girişimlerin kalıcı güç üretmesi, Türk dünyasıyla ekonomik ve siyasi iş birliğinin derinleşmesine de bağlıdır. Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) 13. Zirvesi 30 Ekim 2026’da Ankara’da yapılmıştır (İletişim Başkanlığı, 2026a). Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 8 Kasım 2026’da Şuşa’da bir araya gelmesi de Türkiye-Azerbaycan ortaklığını bir kez daha öne çıkarmıştır (İletişim Başkanlığı, 2026c). Ortak tarih ve kardeşlik bağlarını yatırım, savunma iş birliği ve ulaştırma projelerine dönüştürmek bu yakınlığın stratejik değerini artıracaktır.

Nitekim Çin’den Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Türkiye’ye uzanan Orta Koridor ile Irak’ın El-Fav Limanı’nı Türkiye’ye bağlamayı hedefleyen Kalkınma Yolu, ticaret için alternatif güzergâhlar sunmaktadır (T.C. Dışişleri Bakanlığı, t.y.-b). ABD, Azerbaycan ve Ermenistan’ın 7 Kasım 2026’da Zengezur çevresindeki “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı” (TRIPP) konusunda teknik çalışma grupları kurması da bölgenin öteden beri var olan stratejik değerini yeniden ortaya koymuştur (Ermenistan Dışişleri Bakanlığı, 2026). Türkiye bu üçlü grubun doğrudan tarafı değildir. Bu nedenle bölgesel etkinliği, bağlantıların işlerlik kazanmasına ve ortak projelerde söz sahibi olmasına da bağlı olacaktır.

Doğu Akdeniz: Türkiye’nin Hakları ve Bölgesel İlişkiler

Karadeniz ve Kafkasya’da artan hareketlilik, Doğu Akdeniz’deki gelişmelerden ayrı düşünülemez. Bu bölgede deniz yetki alanları ve enerji hatları üzerindeki anlaşmazlık yeniden gündemdedir. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, 6 Kasım 2026’da Girit ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasındaki elektrik bağlantısı projesine yönelik izin süreçlerini tamamladığını duyurmuştur (Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, 2026).

Aynı gün Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ise Fransız bayraklı bir geminin, Türkiye’nin Birleşmiş Milletlere (BM) bildirdiği kıta sahanlığı sınırlarında izinsiz deniz bilimsel araştırması yapmayı planladığını açıklamış; Yunanistan ile GKRY’nin yayımladığı denizcilere yönelik seyir uyarılarına (NAVTEX) itiraz etmiştir (T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2026). Türkiye’nin itirazı, elektrik bağlantısının varlığından ziyade kendi kıta sahanlığı haklarının tek taraflı işlemlerle göz ardı edilmesine yöneliktir.

Hukuki açıdan deniz dibine kablo döşenmesiyle bilimsel deniz araştırması birbirinden ayrılmalıdır: 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin 79. maddesi kablo döşemeyi, 246. maddesi ise deniz bilimsel araştırmasını düzenler (Birleşmiş Milletler, 1982). Türkiye bu sözleşmeye taraf olmamakla birlikte deniz hukukundan kaynaklanan haklarını ve kendi kıta sahanlığı sınırlarını savunmaktadır (T.C. Dışişleri Bakanlığı, t.y.-a). Yunanistan’ın deniz yetki alanlarına ilişkin iddiaları; Türkiye’nin hakları, bölgenin coğrafi özellikleri ve Türkiye’nin de resmî olarak talep ettiği uluslararası hukuk ile hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir (T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2025). Türkiye’nin hakları yok sayılarak tek taraflı kararların dayatılması, anlaşmazlıkları derinleştirecektir.

Türkiye, Doğu Akdeniz’de uluslararası hukuktan kaynaklandığını savunduğu hak ve çıkarlarını kararlılıkla korurken, bölgesel barış ve istikrara katkı sağlayacak diplomatik ve askerî iş birliklerini de geliştirmektedir. Türkiye ve Mısır’ın 4–9 Kasım 2026 tarihlerini kapsayan Dostluk Denizi-2026 tatbikatı, iki ülke arasındaki askerî iş birliğinin gelişmesi bakımından önemlidir (Millî Savunma Bakanlığı, 2026). Tatbikatın Yunanistan’la NAVTEX anlaşmazlığının gündemde olduğu döneme rastlaması dikkat çekicidir; bu zamanlama, Türkiye’nin denizlerdeki haklarını koruma kararlılığıyla Mısır’la geliştirdiği iş birliğinin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir.

Karşı Görüşler ve Sonuç

Ukrayna savaşı, büyük güçler arasındaki temaslar, Türk dünyasındaki iş birliği ve Doğu Akdeniz’deki gerilimler, yeni güç dengelerinin oluştuğuna ilişkin işaretleri güçlendirmektedir. Olası bir Trump–Putin–Şi görüşmesi, 1945 Yalta Konferansı’nı hatırlatan yeni bir güç ve nüfuz alanları paylaşımının gündeme gelip gelmeyeceği sorusunu beraberinde getirmektedir. Böyle bir pazarlığın varlığı ve kapsamı ise resmî açıklamalardan çok, görüşmelerin ardından Ukrayna, Tayvan ve diğer stratejik bölgelerde yaşanabilecek siyasi, askerî ve ekonomik gelişmeler üzerinden değerlendirilebilecektir. Yine de büyük güçlerin kendi çıkarlarına göre yeni anlaşmalara yönelmesi, Türkiye ve Türk dünyasının gelişmeleri birlikte değerlendirerek ortak hareket etmesini daha önemli kılmaktadır.

Türkiye’nin bölgesel diplomatik girişimleri, Türk dünyasıyla geliştirdiği iş birlikleri ve Mekke Ortak Savunma Anlaşması’yla genişleyen güvenlik ve savunma ilişkileri, küresel güç olma yolunda atılan önemli adımlar olarak değerlendirilebilir. Bu ilerleyişin kalıcı olması; güçlü ekonomi, teknoloji, savunma kapasitesi ve uzun vadeli diplomasiyle desteklenmesine bağlıdır. Ukrayna barışına katkı, ulaşım projelerinin somut kazanımlara dönüşmesi ve Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin hak ve çıkarlarının korunması bu yürüyüşün başlıca göstergeleri olacaktır.

Yeni düzenin yalnızca Washington, Pekin ve Moskova tarafından şekilleneceğini düşünmek de eksik kalır. İngiltere’nin Brexit sonrasındaki AB ilişkileri, NATO içindeki konumu ve finans ile diplomasideki etkisi de hesaba katılmalıdır. Türkiye ve Türk dünyası ise stratejik coğrafyalarını ortak siyasi irade, ekonomik güç, teknoloji ve somut iş birlikleriyle destekledikleri ölçüde üçüncü bir güç merkezi olma yolunda ilerleyebilir. Asıl mesele yalnızca büyük devletlerin dünyayı nasıl paylaşacağı değil, Türkiye ve Türk dünyasının kendi geleceğini belirleyen kararlarda ne kadar söz sahibi olabileceğidir.

Kaynakça

ABD Dışişleri Bakanlığı Tarih Ofisi. (t.y.). The Yalta Conference, 1945. https://history.state.gov/milestones/1937-1945/yalta-conf

APEC. (2026, 3 Kasım). APEC advances trade, AI cooperation ahead of leaders’ week. https://www.apec.org/press/news-releases/2026/apec-advances-tradeai-cooperation-ahead-of-leadersweek

Birleşik Krallık Hükûmeti. (2025, 19 Mayıs). UK-EU security and defence partnership. https://www.gov.uk/government/publications/uk-eu-security-and-defence-partnership

Birleşik Krallık Parlamentosu. (2026, 21 Nisan). The UK must adjust to the new reality of its relationship with the US. https://www.parliament.uk/business/lords/media-centre/house-of-lords-media-notices/2026/april-2026/the-uk-must-adjust-to-the-new-reality-of-its-relationship-with-the-us-says-lords-committee/

Birleşmiş Milletler. (1982). United Nations Convention on the Law of the Sea. https://static.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf⁠

Ermenistan Dışişleri Bakanlığı. (2026, 7 Kasım). Joint statement on the launch of trilateral technical planning groups to advance TRIPP. https://www.mfa.am/en/press-releases/2026/11/07/Trilateral/14257

İletişim Başkanlığı. (2026a, 30 Ekim). Joint declaration of 13th summit of OTS Council of Heads of State signed. https://www.iletisim.gov.tr/english/haberler/detay/joint-declaration-of-13th-summit-of-ots-council-of-heads-of-state-signed

İletişim Başkanlığı. (2026b, 31 Ekim). Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ile ortak basın toplantısında konuştu. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-ukrayna-devlet-baskani-zelenskiy-ile-ortak-basin-toplantisinda-konustu-31-10-26

İletişim Başkanlığı. (2026c, 8 Kasım). Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, ortak basın toplantısında konuştu. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-ve-azerbaycan-cumhurbaskani-aliyev-ortak-basin-toplantisinda-konustu

Millî Savunma Bakanlığı. (2026, 27 Ekim). Dostluk Denizi-2026 Tatbikatı basın duyurusu. https://www.msb.gov.tr/Basin-ve-Yayin/Aciklamalar/9ea0702de40d4a7282b24de206a3f32c

T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2026, 7 Ağustos). Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Ortak Savunma Anlaşması imzalandı. https://www.tccb.gov.tr/haberler/410/165875/turkiye-suudi-arabistan-ve-pakistan-arasinda-ortak-savunma-anlasmasi-imzalandi

T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.-a). BBNJ Agreement: Türkiye’s declarations regarding UNCLOS. https://www.mfa.gov.tr/bbnj-agreement.en.mfa

T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.-b). Türkiye’nin bağlantısallığı ve çok taraflı ulaştırma politikası. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-cok-tarafli-ulastirma-politikasi.tr.mfa

T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025, 16 Nisan). No: 84, Yunanistan’ın ilan ettiği “Deniz Mekansal Planlaması” hk. https://www.mfa.gov.tr/no_-84_-yunanistan-in-ilan-ettigi-deniz-mekansal-planlamasi-hk.tr.mfa

T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2026, 6 Kasım). No: 214, Fransız bayraklı geminin Doğu Akdeniz’de izinsiz deniz bilimsel araştırma girişimi hakkında. https://www.mfa.gov.tr/no_-214_-fransiz-bayrakli-bir-geminin-dogu-akdeniz-deki-kita-sahanligimizda-izinsiz-deniz-bilimsel-arastirma-faaliyeti-yurutme-girisimi-hk.tr.mfa

Tang, D. (2026, 6 Kasım). China confirms discussions are underway on a historic Xi-Trump-Putin meeting. Associated Press. https://apnews.com/article/putin-trump-xi-shenzhen-summit-685503bde099612212fb9d6f716422e4

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı. (2026, 6 Kasım). Announcement on the completion of the licensing procedure for the Greece–Cyprus electricity interconnection (GSI). https://www.mfa.gr/en/announcement-by-the-ministry-of-foreign-affairs-on-the-completion-of-the-licensing-procedure-for-the-greece-cyprus-electricity-interconnection-gsi/

Yazar hakkında: İsmail CİNGÖZ; Uluslararası Siyaset Uzmanı ve Kapadokya Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler doktora öğrencisidir. BULTÜRK Ankara Temsilcisi, TDPB Basın Kulübü Başkanı ve Dünya Avşarlar Derneği Türk Dünyasından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısıdır. Erişim: cingozismail01@gmail.com